1. Genel Durum: Tarım İkincil, Hayvancılık Birincildi
-
MÖ dönem Türk toplulukları (İskitler, Hunlar, Göktürklerin ataları vb.) genellikle bozkır kültürüne sahipti.
-
Bu nedenle hayvancılık (özellikle at, koyun, keçi) temel geçim kaynağıydı.
-
Tarım ise ikincil bir faaliyet olarak, daha çok nehir vadilerinde ve geçici yerleşimlerde yapılırdı.
2. Tarımın Varlığına Dair Kanıtlar
Arkeolojik kazılar ve Çin kaynakları şunu gösteriyor:
-
Hunlar (Asya Hunları):
-
Hayvancılıkla birlikte sınırlı tarım yapıyorlardı.
-
Darı, arpa ve buğday ektikleri, küçük tahıl ambarları kullandıkları tespit edilmiştir.
-
Ancak bu üretim kendi ihtiyaçlarını karşılayacak düzeydeydi.
-
-
İskitler (Sakalar):
-
Güney bölgelerde yaşayan İskitler, Dinyeper ve Don nehirleri çevresinde tarım yapmıştır.
-
Bu topluluklar arpa ve buğday yetiştirip komşu halklarla tahıl ticareti yapmışlardır.
-
-
Uygur öncesi topluluklar:
-
Orhun ve Selenga vadisinde yapılan kazılarda, saban ve öğütme taşları bulunmuştur.
-
Bu da tarımsal faaliyetin varlığını gösterir.
-
3. Tarımın Özellikleri
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Yapıldığı yer | Nehir vadileri, sulak alanlar |
| Bitki türleri | Darı, arpa, buğday, az miktarda sebze |
| Amaç | Temel ihtiyaçları karşılama (ticaret değil) |
| Araçlar | Taş veya kemikten yapılmış saban, öğütme taşı |
| Sulama | Doğal yağış ve nehir taşkınlarına bağlı |
4. Tarımın Zamanla Gelişimi
-
Göçebe kültürün yerleşik hayata geçmesiyle, özellikle Uygurlar döneminde (MS 8. yy civarı) tarım sistemli hale geldi.
-
Uygurlar, bahçecilik ve sulama kanalları geliştirmiştir.
-
Ancak MÖ dönem Türkleri için bu süreç henüz başlangıç aşamasındaydı.